|
Franchising uygulamaları, uygulandığı ülkeye göre ve sunulan fırsatlar
açısından iki grupta ele alınıyor. Sistem uygulandığı ülkeye göre;
‘ulusal’ ve ‘uluslararası’ olarak, sunulan fırsatlar açısından ise;
‘ürün ve marka franchising’ i ve ‘işletme sistemi franchising’i şeklinde
sınıflandırılıyor. Franchising sözleşmesi bir ülke sınırları içerisinde,
şehirler ya da bölgeler arasında yapılıyorsa ‘ulusal franchising’, iki
ülke arasında yapılıyorsa ‘uluslararası franchising’ olarak
adlandırılıyor.
ABD’de üretici ve satıcı arasında bağımsız bir satış ilişkisi şeklinde
başlayan ‘ürün ve marka franchising’i ise, satış ilişkisi çerçevesinde
satıcı firmanın, kendini üretici firma ile özdeşleştirmeye çalışmasını
kapsıyor. Bu tür franchising esas olarak belirli bir marka ya da ticari
unvanın kullanılmasını içeriyor. Ayrıca imtiyazı veren firma karşı taraf
üzerinde sevk ve idare dahil, geniş ve sürekli bir denetim hakkına sahip
oluyor. Bazı basit konularda, franchise alan kuruluş üretim safhasına da
girebiliyor. Otomobil ve kamyon satıcıları, benzin istasyonları,
alkolsüz içki üreticileri bu tür franchising’in en tipik örneklerini
oluşturuyor.
Franchising’in bir başka türü ise ‘işletme franchisingi’. Burada
franchisee ve franchisor arasında sadece ürün, servis ve marka alanında
değil, bir bütün olarak işletme sistemi içerisinde pazarlama ve üretimle
ilgili tüm faaliyetleri de içeren bir işbirliği yapılıyor. Daha basit
bir anlatımla, bu tür franchising ‘akıl satmak’ olarak tanımlanabilir.
Oteller, restoranlar, perakende satış mağazaları, kiralama ve
danışmanlık hizmetleri bu sınıflandırma içerisinde yer alıyor. Son
yıllarda işletme sistemi franchising’inin büyüme hızı diğer
franchising’lere göre daha fazla.
İşletme sistemi franchising’i diyebileceğimiz “Business Format
Franchising” sözleşmesinde yer alan dört temel unsur ise şöyle:
Franchisor sahip olduğu belirli bir ismin veya markanın kullanılması
için franchisee’ye izin veriyor. Franchisee üzerinde, sözleşme süresince
davam eden bir denetim söz konusu. Yine sözleşme boyunca franchisor,
franchisee’ye belirli yardım ve hizmetlerde bulunuyor. Bu imtiyaza
karşılık bedelin ödeme şekli olan ‘royalty’nin miktarı periyodik
ödemeler şeklinde tespit ediliyor. |