|
En
başta franchisor firmanın sahip olması gereken kriterlerin, anlaşma
yapmayı düşündüğünüz firmada olup olmadığına bakmalısınız. Bunun için
öncelikle şu sorularınıza cevap bulmalısınız:
*Büyüme ve iş hacminin artması, verimlilik artışını getirir.
*Mal ve hizmetlerin daha fazla satılması franchisor’ın finansal
kuruluşlardan kredi bulma imkanını kolaylaştırır.
*Daha hızlı ve selektif bir dağıtım söz konusu olur. Dağıtım sisteminin
denetimi ise daha kolaydır.
*Pazar ile ilgili hızlı ve sürekli bilgi akışı sağlanır.
Bu sorularınıza ‘evet’ yanıtını aldıktan sonra dikkat etmeniz gereken
çok önemli kriterler var. ABD’de franchisee’lerin ve bayilerin ortak
olduğu American Associated of Franchisees&Dealers, franchisor seçerken
nelere dikkat etmeleri gerektiğini şöyle sıralıyor:
*Franchisor firma öncelikle mal ve hizmetini satmaya çalışmalı. Kısa
vadede hızla satılan dükkanlardan gelen para, uzun vadede dükkanların
gelirinden alınacak yüzdelerden daha cazip olabileceği için bazı
firmalar öncelikle franchise satmayı tercih ediyor. Ülkemizde henüz
bilinen böyle bir örnek yok, sistem zaten dünyanın tanınmış ve güvenilir
zincirleriyle Türkiye’ye geldi ve son yıllarda yaygınlaşıyor. Ancak yine
de dikkatli olmak lazım, her ülkede olduğu gibi hızla franchisee’ler
oluşturup sonra ortadan kaybolan zincirlerle karşılaşılabilir
*Franchisor firma pazarlama kanalı olarak öncelikle franchisee’lerini
kullanmalı.
Satışının çoğunu kendi dükkanlarında yapan ve malını, değişik
kanallardan pazarlayan franchisor’lar tercih edilmeli.
*Üretilen mal veya hizmetin hazır bir pazarı olmalı. Pazarı doymuş bir
ürün veya bağımsız işletmelerden alınmaya alışılmış bir hizmet söz
konusu ise zincirin halkası olmak, beklenen verimi getirmeyebilir.
*Marka/isim bilinir ve tanınır olmalı. Yatırımcıyı franchise almaya
yönlendiren en önemli etken marka /isim olduğuna göre, markanın hangi
kesimlerce, nasıl bilindiği üzerinde durulmalı. Değişik tüketici
gruplarının görüşleri alınmadan franchise almaya karar verilmemeli.
*Franchisor firma yeterli eğitim, sürekli destek ve etkili bir pazarlama
sunabilmeli.
*Franchisor firmanın franchisee’leri ile ilişkileri iyi olmalı. Sistemin
işleyişi, eğitimin yeterliliği açısından franchisor’ın bilgisi
sorgulanmalı.
*Franchisor aleyhine açılmış dava olup olmadığı, gerekçeleri ve
sonuçları öğrenilmeli.
*Franchisee veya franchisor tarafından işletilen dükkanların satış ve
maliyetlerinin detayları açıklıkla verilmeli.
Franchising sistemine dahil olmak, ‘kendi işinin patronu’ olmak isteyen
bir girişimciyi kısıtlar mı? Böyle bir sıkıntı yaşamamak için taraflar
nelere dikkat etmeli? Elbette imzaladığınız sözleşmenin size getirdiği
bazı yükümlülükler, bazı kısıtlamalar olacak. Bu sisteme dahil
olduğunuzda sizden işletmesinin gelişmesi , franchise sisteminin ortak
kimliği ve saygınlığının korunması için azami gayreti göstermeniz
beklenecek. Ayrıca, franchisor verimli yönetim için, sizden performans
ve mali durumunun tespitini ölçecek işletme bilgileri isteyecektir.
Hatta bu işletme kayıtlarının tespiti için bir temsilcisini de
görevlendirebilir. Bu durumda işletmenizin kayıtlarında makul zamanlarda
çalışılmasına izin vermelisiniz. Özetle bilmeniz gereken; her ne kadar
işinizin patronu olsanız da, bir bütünün parçası olduğunuzu
unutmayacaksınız.
Tabii ki, sadece sizin değil karşı tarafın da bu konuda yükümlülükleri
var. Bir franchising ilişkisinde, her şeyden önce taraflar birbirlerine
karşı dürüst davranmalı. Franchisor anlaşmanın her ihlalinde, bireysel
franchisee’sini yazılı olarak ikaz etmeli ve kusurun giderilmesi için
makul süre tanımalı. Taraflar şikayet, tasa ve anlaşmazlıklarını samimi
ve iyi niyetle, dürüst ve makul, doğrudan temas ve müzakere ile çözme
yollarını aramalı.
Hatırlatalım, franchising sözleşmesi her iki tarafa sorumluluk yükleyen
bir sözleşme türüdür. İster mal, ister hizmet, ister üretim franchisingi
yapılsın, hem franchise alanın, hem de verenin karşılıklı yükümlülükleri
mevcuttur. Franchising verenin yükümlülüğü, sözleşme öncesi açıklama ve
franchise alanı aydınlatma, gayri maddi malları franchise alanın
kullanımına sunma ve bunlardan yararlanmasını sağlama, franchise alanı
koruma ve destekleme, (bazı özel franchise anlaşmalarında) belli bir
bölgede başka franchise sözleşmesi kurmama şeklinde olabilir. Franchise
alanın yükümlülükleri ise, ücret ödeme, sözleşme konusu mal ve hizmet
sürümünü yapma ve ciroyu arttırma için faaliyette bulunma, franchise
verenin menfaatlerini koruma ve sadakat borcu olarak sayılabilir. |