|
Franchise sistemleri, hiç şüphesiz franchise alanlar kadar, franchise
verenlere de yararlı olduğu için bu denli yaygınlaşmıştır. Franchise
veren, başarılı, karlı ve tutunmuş bir markanın ve işletmenin zaten
sahibidir. Dilerse bu markasını şubeler açarak yaygınlaştırabilir,
dilerse tüm müşterilerin kendisine gelmeye zorlayabilir.
Hangi durumda daha avantajlı olacağını değerlendirerek kendi şartlarına
göre karar verecektir. Franchise verenin franchise sistemini seçmesinin
nedenleri, sistemden beklentileri ve sağladığı avantajlar, şu şekilde
sıralanabilir.
Yatırımın Azalması
Kendi şubelerini açması halinde gereken yatırım, franchise
sisteminde tamamen ortadan kalkmaktadır. Sadece franchise sistemini
yürütmek için gereken altyapı yatırımı yapılmaktadır. Çoğunlukla
franchise verenin mali yapısı ve insan kaynakları kısa sürede çok sayıda
şubeyi açmaya uygun olmadığından, franchise tek alternatif olmaktadır.
Hızlı Nakit Girişi
Şubeler açma halinde uzun vadede edilecek olan kar, franchise verme
halinde kısa sürede franchise giriş bedeli ile realize edilecektir.
Hizmet satan markaların sahipleri, tek işletmeden hareketle franchise
veriyorlarsa, alacak oldukları franchise giriş bedeliler genellikle
dayanılmaz derecede cazip görünmektedir. Tek işletme ile aynı miktarda
kar etmeleri hemen hemen imkansızdır.
Sürekli Gelir
Franchise verilmesi halinde, franchise kullanım bedeli ödemeleri
franchise veren için sürekli ve düzenli bir gelir kaynağı
oluşturmaktadır.
Hızlı Yayılma
Pek çok iş için hızlı yayılma hayati önemdedir. Satın alma gücü
artar, reklama başlamak için pazarda bulunmak gerekir, kendi üretimini
başlatmak için belli kapasiteyi yakalamak şarttır vb. Bu gibi durumlarda
kısa sürede belli sayıda işletme açılırsa iş yürür, az sayıda işletmede
kalırsa iş tökezler. Franchise vererek büyümede yönetim ve yatırım yükü
dağıtılır, yayılma hızlanır. Şubelerle yayılma için geniş bir kadro,
büyük yatırım ve zaman gerekir.
Yerinden Etkin Yönetim
Şubeler açılması halinde, işletmelerin yönetiminde profesyonel
kadrolar yer alacak ve yönetim verimliliği düşük kalacaktır. Franchise
sisteminde yatırımcı ve işletmeci aynı kişi olduğundan, tüm gücünü,
aklını ve emeğini işine verecektir. İşletme verimi artacak, müşteriler
memnun kalacak, marka imajı güçlenecektir.
Sorun profesyonel yöneticinin niteliğinde değil, motivasyonundadır.
Merkeze bağlı iken zarar eden şubelerin franchise verildikten sonra aynı
yerde ve aynı kadroyla kara geçtiği sık rastlanan bir olgudur. İşi
öğrenmiş profesyonel yöneticilerin çalıştıkları işletmeyi franchise
aldıkları takdirde daha başarılı oldukları da görülmektedir.
Ulaşılamayacak Pazardan Kar
Bir veya bir kaç işletmesi olan marka sahibi, şubeler açma yoluyla
bazı pazarlara hiç bir zaman giremez. Uzakta olan bölgeler, reklamının
ulaşamadığı alanlar, kendi içine kapalı alıcı grupları buna örnektir. Bu
pazarlarda eğer söz konusu ürün veya hizmete ihtiyaç varsa, marka
sahibinin girmemesi halinde mutlak bir başkası girecek, hatta onu taklit
edecektir. Franchise verilerek hem taklit önlenmiş, hem ilave gelir
sağlanmış olur.
Artan Reklam Gücü
Franchise zincirin cirolarından toplanan makul oranlardaki reklam
fonu, tek bir işletmenin sınırlı cirosu ve kısıtlı reklam bütçesiyle hiç
bir zaman yapamayacağı güçte reklam yapabilmektedir. Müstakil işletme
yaygın reklam yaptığı takdirde çok noktada ürün veya hizmetini
sunamayacağından, parasının çoğunu boşa harcamış olacaktır.
Artan Marka Tanınırlığı
Tüketici, bir çok yerde aynı markalı mağazayı görünce olumlu
etkilenmekte, markaya saygı duymakta, ürüne değer vermektedir. Marka
imajı, zincir işletmelerle güçlenir. Örneğin İstanbul’da bir kaç şube
açan her marka dikkat çekmekte ve geniş kitlelerce kısa sürede
tanınmaktadır. Bu özellik esasen franchise sistemine has bir durum
değildir. Bayi ve şube zincirleri de aynı güçten yararlanmaktadır. Fakat
franchising bu gücü en iyi şekilde kullanmaktadır.
Artan Satın Alma Gücü
Hızlı yayılmaya paralel olarak ciro ve satın alma da artacaktır.
Satın alma pazarlıklarında etkinlik, ancak miktar ile sağlanabilir.
Zincir mağazalar bu güçlerini satın alma pazarlıklarına derhal
yansıtmaktadırlar. Ülkemizde son yıllarda yaşanan süpermarket patlaması,
bu pazarlık gücünün nasıl kullanıldığını göstermiştir. Zincir
marketlerin yayılmalarına paralel olarak satın almacıların istedikleri
indirimler, vadeler ve ilave bedeller her yıl artmaktadır.
Belli miktarların altında tüketim olduğunda, baskılı malzeme bile sorun
olmaktadır. Hazırlık masrafları çok tuttuğundan, ya az ve pahalı almak,
veya çok alıp uzun süre stoklamak zorunda kalınmaktadır. Belli
miktarların üzerinde alım yapıldığında, üretici firmanın sadece
franchise veren için çalışmakta ve geliştirilen teknolojiden rakiplerin
yararlanması önlenmektedir.
İyi Yerlerde Bulunma
Kendine güvenen ve iddialı her işletme, en çok kazanabilmek için en iyi
yerde bulunmak ister. Örneğin İstanbul’da Etiler, Bağdat Caddesi,
Nişantaşı,Akmerkez, Ankara’da Gaziosmanpaşa, İzmir’de Kordon, Alsancak
gibi. Bu tür yerler dolu ve pahalıdır. Bu gibi yerlerde yeterince kar
etmeyen, hatta kirasını ödeyemeyen dükkanlar bulunabilmektedir.
Bunlardan biri devralmak istendiğinde ise yüksek hava paraları talep
edilir.
Hava parası ile birlikte düşünüldüğünde marka sahibinin veya ondan
franchise alan kişinin yatırımı kendini kurtarmayabilir. Oysa
franchising sistemini oturtmuş, karlı bir işletme, iyi yerde dükkanı
olup da mevcut işi az kar eden işletmecilere franchise verebilir. Benzer
şekilde, mal sahibi olup da, kiradaki mülkünü kendi işletmek isteyen
kişiler, franchise almaya yatkın olmaktadırlar. Bu şekilde parayla sahip
olunamayacak noktalarda franchise vererek yerleşmek mümkün olmaktadır.
Bu gibi durumlarda, yeri iyi olsa bile, işi yürütemeyecek işletmeciye
franchise verilmemelidir. Gerçekten iyi bir yer için verilebilecek bir
taviz de, yerin sahibine işi bilen bir işletmeci ortak bulmaktır.
Anlaşmalı İşletmeler
Franchise veren, yaptığı anlaşmalarla franchise alanlara belli
sürelerle haklar verirken, bir anlamda kendi geleceğini de garantiye
almaktadır. Franchise alanların ileride yaşayacağı sorunlar, sistemin
zorlanacağı noktalar, gelecek rakipler, pazarın daralması, işlerin
azalması, sistemin az karlı hale gelmesi vb. gibi olumsuz gelişmeler
franchise vereni etkilemeyecektir.
Uzun süreli yapılmış franchise anlaşmaları ile, sağlam, güvenilir ve
sımsıkı bağlı satış noktaları kazanılmış olmaktadır. Diğer yandan,
franchise anlaşmaları genellikle franchise vereni daha çok korumaktadır.
Sorun çıkaran veya sisteme zarar veren franchise alanlar olursa,
anlaşmaya dayanarak kolayca tasfiye edilebilirler.
Etkin Dağıtım
Franchise sistemlerde alınan malzeme ve ürünler sınırlı, teslim
adresleri belli, ihtiyaç duyulan miktarlar düzenlidir. Bu durum göz
önüne alınarak kurulacak düzenli dağıtım sistemi, muhakkak ki bağımsız
işletmelerin her birinin tek tek malzemelerini temin etmesinden çok daha
verimli çalışacaktır. Dolayısıyla franchise veren açısından dağıtımla
gelen bir verimlilik avantajı söz konusudur.
Hızlı Tahsilat
Üretici veya toptancı konumundaki franchise verenler, genelde
satışlarının tahsilatında gecikme ve risk bulunmasından şikayetçidirler.
Franchise zinciri kurulduğunda, her bir işletmenin satış ve tahsilat
miktarları izlenecek, öngörülen sürelerin aşılması veya tahsilat
yapılamaması söz konusu olmayacaktır. Pek çok üretici sadece bu nedenle
malını toptan piyasada satmak yerine franchise zinciri kurmak
istemektedir.
Pazardan Bilgi Akışı
Franchise sistemi kurulduğunda, tüketici ile temas eden
perakendeciler yakın takibe alınmaktadır. İşletmelerdeki şikayet
kutuları, merkezdeki müşteri şikayet hattı, yaptırılan anketler,
işletmelerde yapılan denetimler vb. ile tüketicinin nabzı kolayca
tutulabilmektedir. Bu sayede müşteri isteklerine göre ürün ve hizmetler
farklılaştırılmakta, gereken denemeler sınırlı sayıda işletmede
yapılabilmektedir. Benzeri bir çalışmanın toptan mal verilen bağımsız
perakendecilerde yapılması zor, zaman alıcı, verimsiz, hatta belki de
imkansız olacaktır.
Denetleyebilme
Franchise veren, satış noktaları üzerinde denetim gücüne sahiptir.
Dilediğinde her birinin en ince hesaplarına kadar araştırma imkanı
vardır.
Kaynak: Franchise&More-Osman Bilge |